AMNESTY INTERNATIONAL

Amnesty International is een wereldwijde organisatie die de naleving van alle mensenrechten nastreeft door onderzoek en actie.
Recent Tweets @amnestyvl
Who I Follow

#tramnesty in Gent

Burgemeester Termont geniet terug van vrije meningsuiting na een rit op de Amnesty-tram #tramnesty

Vrijdag 27 juni 2014 vond een hoorzitting plaats in de zaak Ali Aarrass tegen België. Het voorwerp van het geschil is de vraag of de Belgische Staat verplicht kan worden om consulaire, diplomatieke of humanitaire bescherming te bieden aan Ali Aarrass.

In eerste aanleg had de rechtbank beslist dat die verplichting er weldegelijk is en dat een mogelijkheid voor de Staat kan omslaan in een verplichting wanneer fundamentele rechten in het gedrang zijn. De Belgische Staat ging in beroep en in het kader van die beroepsprocedure vond de zitting plaats. Ik mocht er bij zijn voor Amnesty International. Het relaas van Ali Aarrass kan je lezen op http://www.aivl.be/ali-aarrass. De rechtszaak en dit blogje handelt enkel over de Belgische rol in het verhaal.

Ali Aarrass met zijn dochtertje

Ali Aarrass met zijn dochtertje

Byzantijnen in een labyrint

De procedure loopt voor het Brussels Hof van Beroep. Dat wil zeggen dat ik het zaaltje 0.F moest zien te vinden in het Justitiepaleis. Je hoort vaak spreken over de moeilijkheid om dat gebouw te beveiligen en het bestaan van ontsnappingsgevaar daardoor. Kan zijn, maar de vermeende crimineel die wil vluchten moet wel de uitgang zien te vinden in dat doolhof – geen sinecure, me dunkt. Na wat omzwervingen, vond ik toch nog ruim op tijd het zaaltje dat zich al snel vult met medestanders en familie van Ali Aarrass.

Wat volgde was een uiteenzetting waar de Byzantijnen van zouden genoten hebben. De zaak lijkt dan ook gedroomde leerstof voor de juristen en proffen die zich met internationaal recht, mensenrechten of consulair recht bezighouden.

Consulaire en diplomatieke bescherming

Consulaire bijstand kan je eenvoudig omschrijven als de hulp die de vertegenwoordiger van de Belgische Staat geeft aan een persoon in een ander land wanneer die persoon een probleem heeft. Dat kan gaan van het leveren van nieuwe reisdocumenten tot bezoeken in de gevangenis en opvolging van rechtszaken. In de zaak Ali Aarrass, gaat het vooral – en zeker in eerste instantie – om een contact met de consul of een andere vertegenwoordiger van de Belgische Staat. Het concept diplomatieke bescherming is er nauw mee verwant maar – waar consulaire bijstand vooral preventief zou moeten werken – zou diplomatieke eerder rechtsherstel beogen. Beide worden geregeld door het internationaal recht. De rechtstak laat echter heel wat interpretatievragen open en in de praktijk zitten beslissingen vaak op het snijvlak tussen politiek en recht. Zeker wanneer het personen met een meervoudige nationaliteit betreft zijn de opinies verdeeld.

Vele vragen kwamen aan bod en de Rechtbank zal zich er de komende maanden over buigen. Zoals: Bestaat er iets als een (subjectief of objectief?) recht om consulaire/diplomatieke bijstand te krijgen? Of is consulaire bijstand een voorrecht van de Staat en – eventueel – een gunst voor de betrokken persoon? Of is het iets tussen de twee: een recht van de Staat dat kan omslaan in een verplichting (zoals in eerste aanleg werd beslist)? Als het een subjectief recht betreft, wat zijn dan de verplichtingen van de Staat die daaraan verbonden zijn?

Wat met een persoon die – zoals Ali Aarrass – de dubbele nationaliteit heeft en problemen heeft in het land waarvan hij de nationaliteit heeft? Doorgaans wordt op die vraag geantwoord met: een Belgische Marokkaan is een Belg voor België en een Marokkaan voor Marokko. Maar wat betekent dat in de praktijk? Heeft dat een impact op wat de persoon kan vragen en/of wat de Staat vermag te ondernemen? Zo ja, wil dat dan zeggen dat een Belgische Marokkaan geen bescherming kan of moet krijgen – terwijl dat voor iemand met enkel de Belgische nationaliteit wel het geval zou zijn? Is dat discriminatie?

Verdediging en staat

De eis van de advocaten van Ali Aarrass omtrent consulaire bijstand is niet wezenlijk gewijzigd sinds 2008. Ze willen dat België hun cliënt bijstaat. Dat wil in eerste instantie zeggen dat België tracht om een ontmoeting te regelen met Ali Aarrass. En dat de Belgische consul (of een diplomaat) zich naar de Salé II-gevangenis begeeft en luistert naar de heer Aarrass.

De Belgische houding is danig geëvolueerd. Amper een jaar geleden was de Belgische staat nog van mening dat het geen consulaire bescherming ‘kon’ geven. Dat er dus een soort verbod was om een persoon met dubbele nationaliteit consulaire bijstand te (trachten te) verlenen. Enkel zogenaamde ‘humanitaire bijstand’ werd mogelijk geacht (meer hieronder) en ook daarvoor ziet de Staat geen verplichting.

Die eerdere houding over consulaire bescherming werd nu losgelaten. Nu betwist de Staat eerder dat het daartoe kan verplicht worden. De positie is dat het al of niet aanbieden van consulaire bijstand een discretionaire bevoegdheid van de minister van Buitenlandse Zaken is. Met andere woorden, consulaire bijstand, humanitaire bijstand en diplomatieke bescherming zijn een politiek instrumenten die de minister vrij kan aanwenden naar goeddunken. Of dat gebeurt in de zaak Aarrass hangt in die visie dus af van een politieke beslissing.

Humanitaire bijstand

Een andere invalshoek – buiten het consulaire recht om – is die van de humanitaire bijstand. Hierbij gaat het over het vrijwaren van de rechten van een persoon en de hulp die een Staat kan geven om mensenrechtenschendingen of gezondheidsrisico’s te voorkomen in een ander land. Voor Europese Staten ontspruit dit concept onder meer uit art. 1 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. Dat artikel bepaalt dat de verdragsstaten gehouden zijn om de rechten van het verdrag te verzekeren voor de personen die onder de rechtsmacht ressorteren. Dat is een positieve verplichting om te doen wat kan om schendingen van het verdrag te voorkomen.

Vraag is natuurlijk in hoeverre dat artikel extraterritoriaal werkt. Of – in casu – in welke mate een persoon als Ali Aarrass onder de ‘rechtsmacht’ van België geacht kan worden? Niemand betwist dat België dergelijke ‘humanitaire’ hulp kan bieden, onder meer door diplomatieke druk op de Marokkaanse overheden. Maar ook hier betwist België dat het daar op één of andere manier toe verplicht zou zijn.

Goede trouw

Er werd ook ruim ingegaan op de vraag of de Staat de thans aangevochten beslissing van de Rechtbank van eerste aanleg, ter goeder trouw heeft uitgevoerd. De Staat beweert van wel. De Consul zou de Salé II-gevangenis hebben gecontacteerd met het verzoek om Ali Aarrass te laten telefoneren naar het consulaat. Aangezien er geen antwoord kwam, zou de ambassadeur van België in Marokko de vraag herhaald hebben aan het ministerie van Buitenlandse Zaken. Een telefonisch contact is natuurlijk geen bezoek en dus laakt de verdediging die pogingen als onvoldoende en onbewijsbaar.

In het kader van humanitaire bescherming werd een brief aangehaald waarbij de minister informatie heeft gevraagd over de gezondheidstoestand van Ali Aarrass. Er zou ook een ontmoeting geweest zijn tussen minister Reynders en zijn Marokkaanse evenknie waarbij de zaak ter sprake zou zijn gekomen. Dat die ontmoeting plaatsvond, betwist de verdediging niet maar ze geeft aan dat er geen enkel bewijs is dat de zaak ter sprake zou zijn gekomen, laat staan of het daarbij is gegaan over de mensenrechtenschendingen waarvan Aarrass slachtoffer werd.

Alle mogelijke fijnzinnigheden en nuances kwamen aan bod. Ik ben zelf student Rechten dus kon ik de debatten op een theoretisch niveau best smaken maar het werd na een tijdje toch vermoeiend.

En dan liet de verdediging van Ali Aarrass een filmpje zien…

Gedurende vijf minuten zagen we een man die op een matje ligt in een kleine cel. Hij draagt enkel een zwarte onderbroek. Er ligt vuiligheid op de grond (zijn dat uitwerpselen?) en een schaaltje met wat allicht eten is. Naast de man een emmer. De man probeert recht te staan, faalt een aantal keer maar slaagt er na een tijdje in om zich knikkebenend staand te houden. Hij toont wonden op zijn torso en littekens op rug en benen. Hij lijkt iets te zeggen maar er is geen geluidsband. De man valt terug op het matje.

Daar is dan de essentie van het hele verhaal.

Daar is dan de essentie van het hele verhaal. Er is een man met de Belgische nationaliteit die werd gefolterd en mishandeld. De Belgische minister van Buitenlandse Zaken weet dat. De Belgische autoriteiten weten ook dat de man (volgens de VN) veroordeeld werd enkel op basis van bekentenissen uit foltering. En ze weten dat de VN aan Marokko vraagt om die man onmiddellijk vrij te laten en om onderzoek te doen naar de aantijgingen van foltering.

En toch doet België weinig tot niets.

Weinig tot niets uit angst?

Sinds de uitlevering in 2009 weigert de Belgische Staat elk contact met Ali Aarrass. Enkel na de uitspraak in eerste aanleg lijken er voorzichtige stapjes te zijn ondernomen. Zonder enig resultaat tot dusver.

De weigerachtige Belgische houding zou deels voortkomen uit angst voor een precedent. België vreest immers dat andere personen met de dubbele nationaliteit aanspraak zullen maken op diplomatieke of consulaire bescherming.

Er is echter al een ander precedent: er werd een Belg gefolterd en België stak geen poot uit om er iets aan te doen.

Welk van de twee precedenten vindt u dat navolging moet krijgen: dat waarbij het Belgische Confsulaat in Marokko misschien wat meer werk of vragen krijgt of dat waarbij een Belg – mits de dubbele nationaliteit – zonder Belgisch protest kan gefolterd worden?
Amnesty International zal blijven strijden voor gerechtigheid voor Ali Aarrass. Dat betekent ook dat we van België zullen blijven eisen om de man bij te staan. Of België daartoe ook verplicht zal worden door het Hof van Beroep weten we normaliter op 11 september 2014.

——————————————————————————————————————–

Gastblog van Jan Pollet, verantwoordelijke politieke zaken bij Amnesty International Vlaanderen.

Lees meer over Ali Aarrass en voer actie op http://www.aivl.be/ali-aarrass

"En dan laat de verdediging van Ali een filmpje zien". Blog over de hoorzitting #AliAarrass Vrijdag 27 juni 2014 vond een hoorzitting plaats in de zaak Ali Aarrass tegen België. Het voorwerp van het geschil is de vraag of de Belgische Staat verplicht kan worden om consulaire, diplomatieke of humanitaire bescherming te bieden aan Ali Aarrass.

Solden in onze pop-upstore Toolz&Thingz in Mechelen

Klaar voor actie! #stoptorture

Justice for Ali Aarrass. Stop torture now! Www.aivl.be/Ali-aarrass #stoptorture

We zijn met velen ad Marokkaanse ambassade. #stoptorture #freeAliAarrass www.aivl.be/Ali-aarrass

Justice pour #AliAarrass ! Demo in Brussels at Maroccan embassy.